تحقیـقات آموزشی

  پروفسور حسابي ، چهره برجسته علم و فرهنگ معاصر ، پدر علم فيزيك و مهندسي نوين ايران ، بنيانگذار دانشگاه ، و علوم نوين در كشور ، در سال 1281 شمسي ، از پدر و مادري تفرشي ، در تهران متولد شدند .

استاد دكتر سيد محمود حسابي ، كه در دوران كودكي و نوجواني را ، در غربت ، مرارت و در فقر و تنگدستي گذرانيدند . در منزل ، نزد مادر فاضله خويش ، خانم گوهرشاد حسابي، قرآن كريم و ديوان حافظ را به ذهن سپرد ، گلستان و بوستان سعدي ، منشات قائم مقام و شاهنامه فردوسي و مثنوي مولوي را آموختند .

 استاد در 7 سالگي ، تحصيلات ابتدايي خود را در بيروت ، در مدرسه كشيش هاي فرانسوي آغاز نمودند . ايشان از ابتدا تا پايان تمامي تحصيلات عاليه ، در ميان هم شاگردي هاي خود ، كه از كشورهاي مختلف بودند ، همواره رتبه نخست را حائز گرديدند. در نخستين تابستاني كه مصادف با جنگ جهاني اول بود ، زبان انگليسي را به تنهايي فرا گرفتند . در چند رشته ورزشي مانند : كوهنوردي ، دوچرخه سواري ، دوميداني و چوب پا ، كسب موفقيت نمودند و در شنا داراي ديپلم نجات غريق شدند . با موسيقي سنتي ايران ، و موسيقي كلاسيك غربي ، به خوبي آشنا بودند و در نواختن ني ، سازدهني ، ويولون و پيانو تبحر داشتند .

پروفسور حسابي ، در سن هفده سالگي ، ليسانس ادبيات و در نوزده سالگي ، ليسانس بيولوژي را از دانشگاه فرانسوي بيروت و در سن 22 سالگي ، مدرك مهندسي راه و ساختمان را از دانشگاه آمريكايي بيروت اخذ نمودند . ايشان در آن زمان ، با نقشه كشي و راهسازي در لبنان ، سوريه و عربستان امرار معاش خانواده را به عهده داشتند .

استاد سپس در رشته مهندسي معدن در سن 24 سالگي ، از دانشگاه آمريكايي بيروت فارغ التحصيل شده و در معادن دوروز لبنان به خدمت مشغول گرديدند . شركت راهسازي فرانسوي ، كه استاد در آن مشغول به كار بودند ، به پاس قدرداني از زحماتشان ، كمك هايي را براي اعزام ايشان ، به كشور فرانسه براي ادامه تحصيل به عمل آورد .

ايشان از هنگام ورود به فرانسه يك سال در دانشگاه پاريس ، به تحصيل حقوق پرداختند .

استاد ، سپس در رشته پزشكي تحصيل كرده و به مدت دو سال ، در بيمارستان دانشگاه پاريس ، خدمت نمودند . تحصيلات آكادميك بعدي پروفسور حسابي ، رياضيات عمومي ، رياضيات محض و ستاره شناسي مي باشد . ايشان براي چند سال ، در رصد خانه هاي معروف آن روز فرانسه ، در ارتفاعات آلپ به خدمت در امر نجوم مشغول شدند . آنگاه استاد ، در سال 1924 به مدرسه عالي برق فرانسه ، اكول سوپريور دو الكتريسيته پاريس وارد و در سال 1925 فارغ التحصيل شده و هم زمان در راه آهن برقي فرانسه با سمت مهندس برق ، مشغول به كار گرديدند . ايشان مدتي را نيز ، در معادن آهن شمال فرانسه و معادن ذغال سنگ ايالت سار به خدمت پرداختند . سپس پروفسور حسابي به دليل وجود روحيه علمي ، به تحصيل و تحقيق در دانشگاه سوربن ، در رشته فيزيك مشغول شدند و در سال 1927 در سن بيست و پنج سالگي ، دانشنامه دكتراي فيزيك خود را ، با ارائه رساله اي تحت عنوان حساسيت سلول هاي فتوالكتريك ، با درجه عالي از دست بزرگترين دانشمند روز جهان : پروفسور فابري دريافت كردند . استاد دكتر محمود حسابي ، 4 زبان زنده دنيا : فرانسه ، انگليسي ، آلماني و عربي را براي مطالعه و صحبت مورد استفاده قرار مي دادند . همچنين به زبان هاي : سانسكريت ، يوناني ، لاتين ، پهلوي ، اوستا ، تركي ، ايتاليايي و روسي اشراف داشتند و زبان هاي باستاني را در تحقيقات علمي خود به خصوص در امر واژه گزيني فارسي در برابر لغات بيگانه ، به كار مي بردند . استاد حسابي ، در طول عمر گرانمايه خود ، مصدر مشاغل و خدمات علمي فرهنگي متعددي بودند ، كه مي توان به چند نمونه زير اشاره كرد: راه اندازي اولين ژنراتور برق كشور ، به وسيله نصب تجهيزات بر روي يك آسياب بادي ، ايجاد اولين كارگاه هاي تجربي در علوم كاربردي در ايران ، ماموريت وزارت راه و ترابري براي تهيه اولين نقشه برداري علمي ، فني و مهندسي كشور ، تاسيس مدرسه مهندسي وزارت راه و تدريس در آن ، تاسيس دارالمعلمين عالي و تدريس در آن ، ساخت اولين راديو در كشور ، ايجاد اولين آزمايشگاه علوم پايه در ايران ، آغاز واژه گزيني فارسي و برابرسازي علمي ، تاسيس دانشسراي عالي و تدريس در آن ، تاسيس اولين كارگاه ساخت قطعات دست ساز براي اتومبيل هاي ايران ، ساخت و راه اندازي اولين آنتن فرستنده در كشور ، ايجاد اولين ايستگاه هواشناسي در ايران ، ايجاد انجمن زبان فارسي و بنيان گذاري فرهنگستان زبان و عضويت پيوسته در آن ، نصب و راه اندازي اولين دستگاه راديولوژي در كشور ، تاسيس و رياست انجمن فيزيك ايران ، تعيين ساعت ايران ، تدوين اصول اندازه گيري و مقياس گذاري و ايجاد اداره اوزان و مقياس ها ، تاسيس اولين بيمارستان خصوصي در ايران ، به نام بيمارستان گوهرشاد ، مامور وزارت راه براي ساخت راه تهران به شمشك جهت معادن ذغال سنگ ، پيشنهاد و تدوين قانون تاسيس دانشگاه تهران ، تاسيس دانشكده فني و رياست آن دانشكده و تدريس در آن ، تاسيس دانشكده علوم و رياست آن دانشكده و تدريس در گروه فيزيك آن دانشكده ، تا واپسين روزهاي عمر ، تاسيس بخش آكوستيك در دانشكده علوم ، و راه اندازي بخش تحقيقات اندازه گيري فواصل و تنظيم گام هاي موسيقي ايراني و مطالعات علمي روي نت هاي ايراني ، راه اندازي اولين مركز زلزله شناسي كشور ، ماموريت خلع يد از شركت نفت انگليس در دولت دكتر مصدق ، اولين رئيس هيئت مديره و مدير عامل شكرت ملي نفت ايران ، وزير فرهنگ در دولت مصدق ، پايه گذاري مدارس عشايري و تاسيس اولين مدرسه عشايري ايران ، مخالفت با طرح قرارداد ننگين كنسرسيوم و كاپتولاسيون در مجلس ، مخالفت با عضويت دولت ايران در قرارداد سنتو ( پاكت بغداد ) در مجلس ، پايه گذاري موسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران ، پايه گذاري مركز تحقيقات و تاسيس اولين راكتور اتمي كشور در دانشگاه تهران ، تاسيس سازمان انرژي اتمي و عضو هيئت دائمي در كميته بين المللي هسته اي ، تدوين قانون ستاندارد و تاسيس موسسه ستاندارد ايران ، تاسيس اولين رصدخانه نوين در ايران ، تاسيس مركز عدسي سازي ـ ديدگاهي ـ اپتيك كاربردي در دانشگاه علوم دانشگاه تهران ، تاسيس اولين مركز مدرن تعقيب ماهواره ها در شيراز ، پايه گذاري مركز مخابرات اسد آباد همدان ، راه اندازي اولين ليزر ايران ، خريدن زمين در كره مريخ ، اولين هولوگرام ايران ، تاسيس انجمن موسيقي ايران ، در زيرزميني با تجهيزات روز جهان ، در بلوار كشاورز ، بنيان گذاري واحد پژوهشي صنعتي فياوري خان و مان ، تشكيل و رياست كميته پژوهشي فضاي ايران ، و عضو دائمي در كميته بين المللي فضا و رياست گروه ممالك جهان سوم ، در كنفرانس بين المللي فضا ، استفاده از انرژي خورشيدي براي اولين بار در ايران ، تاسيس واحد تحقيقاتي صنعتي سغدائي . فعاليت در 3 نسل كاري كه تربيت 7 نسل استاد و دانشجو ، شاخص عمده دستاوردهاي فرهنگي و علمي اين بزرگ مرد است . در زمينه تحقيق علمي ، تاكنون 25 مقاله ، رساله و كتاب به وسيله استاد چاپ شده است . كه دربرگيرنده زمينه هاي مختلف ، به ويژه فيزيك مدرن ، واژه هاي علمي در زبان فارسي و رساله هايي در رهنمود توسعه پايدار مي باشد . تئوري بي نهايت بودن ذرات اين دانشمند ايراني ، در ميان فيزيك دانان جهان ، شناخته شده است . نشان اوفيسيه دو لا لژيون دونور و همچنين نشان كوماندور دولا لژيون دونور ، بزرگترين نشان هاي علمي كشور فرانسه ، به همين مناسبت به ايشان اهدا گرديد . طي سال ها تحقيق و مطالعات علمي ، در دانشگاه هاي معتبر عالم ، با دانشمندان بزرگ جهان ، نظر پرودينگر ، بورن فرمي ، ديراك ، بوهر ، پروفسور اينشتين و ... و چندين فيزيك دان ديگر و همچنين با علماي بزرگ ، در ساير علوم ، مانند برتراند راسل ، آندره ژيد و .. همكاري و تبادل نظر نمودند . پروفسور حسابي ، تنها ايراني شاگرد پروفسور آلبرت اينشتين بودند . شايان ذكر است كه دفاع از تئوري ياد شده را با اين دانشمند فرزانه ، گذرانيدند . ايشان در سال 1990 از سوي جامعه علمي بين الملل ، به عنوان مرد اول علمي جهان ، برگزيده شدند . در كنگره 60 سال فيزيك ايران كه به مناسبت بزرگداشت استاد حسابي ، برگزار شد ، ايشان به عنوان پدر علم فيزيك و مهندسي نوين ايران شناخته شدند . باشد تا جوانان ، راه اين دانشمند گرانقدر و انسان والا را بپويند . پروفسور محمود حسابي ، در 12 شهريور سال 1371 ، هنگام معالجه بيماري قلبي ، در بيمارستان دانشگاه ژنو بدرود حيات گفتند . مقبره استاد بنا به خواسته ايشان ، در زادگاه خانوادگي ، در شهر دانشگاهي تفرش قرار دارد . راهشان پر رهرو و يادشان گرامي باد .

 ◄ديباچه  

 آنچه مي خوانيد نگاهي است گذرا به زندگي دانشمندي از فرزندان اين مرز و بوم ، پروفسور سيد محمود حسابي است كه از آغاز جواني در عرصه بيكران دانش گام نهاد ، علم و عمل را با اخلاق و رفتار نيك در آميخت و بر اثر سال ها رنج و تلاش وقفه ناپذير علمي ، فرهنگي و پژوهشي در ميان همگان احترامي خاص يافت . در پنجم اسفند ماه سال 1281 ش و در خانواده اي متمول ساكن تهران ، كودكي چشم به جهان گشود كه او را محمود نام نهادند . پدر وي معزالسلطنه كه از رجال حكومت وقت بود، چند سالي پس از تولد محمود به عنوان سفير ايران در شامات برگزيده شد و به همراه همسر خود ، خانم گوهر شاد حسابي ، و دو پسرش محمد و محمود كه پنج و چهار ساله بودند به شامات عزيمت كرد . يك سال از اقامت در بيروت سپري شده بود كه پدر ، همسر و دو فرزند خردسال خود را در غربت رها كرد و به ايران بازگشت . از اين پس زندگاني سراسر مشقت و تنگدستي محمود آغاز گرديد . ليكن هوش سرشار وي و تلاش هاي بي وقفه مادر فداكار و فاضله اش سبب گرديد تا پله هاي ترقي را يكي پس از ديگري تا بالاترين مراحل علمي طي كند .

◄شجره نامه خانوادگي 

 نام : محمود نام خانوادگي : حسابي ( ميرزا حسابي ، مصباح السلطان ) متولد : تهران ، بازارچه قوام الدوله ، ميدان شاهپور ( وحدت اسلامي ) نام پدر : عباس ( معز السلطنه ) متولد : تفرش

 نام مادر : گوهرشاد

 نام خانوادگي : حسابي ( مدحت السلطنه )

 متولد , تفرش

 نام پدر بزرگ : علي ( معز السلطان ، حاج يمين الملك )

 متولد : تفرش

نام مادربزرگ : حاجيه طوبي خانم

 متولد : تفرش

 اجداد مادري : ميرزا عيسي وزير و ميرزا محمد حسين وزير

 نام همسر : صديقه حائري

 نام فرزندان : ايرج و انوشه

◄تحصيلات 

 تحصيلات مقدماتي

 به دليل تنگدستي ، تحصيلات ابتدايي استاد در مدرسه شبانه روزي كشيشان فرانسوي در بيروت كه مدرسه اي رايگان بود ، از 1293 – 1289 ش ، طي گرديد .

 استاد پيش از مدرسه و همزمان با تحصيلات مقدماتي نزد مادر فاضله شان به فراگيري متون مذهبي و فارسي پرداختند و از كودكي قرآن كريم را حفظ و به آن اعتقادي ژرف داشتند ؛ ديوان حافظ را از بر كردند و بوستان و گلستان سعدي ، شاهنامه فردوسي ، مثنوي مولوي و منشات قائم مقام را نيز آموختند . با شروع جنگ جهاني اول مدرسه مسيحي فرانسويان بسته شد ، از اين رو پس از دو سال وقفه تحصيلات خود را در كالج آمريكايي بيروت و سپس در كالج پروتستان لبنان از 1298 – 1296 ش ادامه دادند .

در تمام اين دوران پيوسته رتبه نخست را در ميان هم شاگردي هاي خارجي خود كسب مي كردند و هوش و ذكاوت ايشان تحسين همگان را بر مي انگيخت .

تحصيلات دانشگاهي

ـ ليسانس ادبيات از دانشگاه آمريكايي بيروت ، 1299 ش

 ـ ليسانس مهندسي راه و ساختمان از دانشكده فرانسوي مهندسي در بيروت ، 1301 ش

 ـ ليسانس رياضيات ، ستاره شناسي و زيست شناسي از دانشگاه امريكايي بيروت ، 1303 ش

 ـ ليسانس مهندسي برق از دانشكده برق پاريس ، 1304 ش

 ـ ليسانس مهندسي معدن از مدرسه عالي معدن پاريس ، 1305 ش

 ـ گذراندن دو سال اول رشته حقوق در دانشگاه سوربن

 ـ گذراندن رشته پزشكي

 ـ دكتراي فيزيك از دانشگاه سوربن فرانسه ، 1306 ش

◄مراكز تحقيق استاد 

 ـ دانشگاه سوربن : تحقيق بر روي سلول هاي فتوالكتريك

ـ دانشگاه تهران : تحقيق بر روي نظريه بي نهايت بودن ذرات و عبور نور از مجاورت ماده

ـ دانشگاه شيكاگو امريكا : تحقيق بر روي عبور نور از مجاورت ماده به توصيه پروفسور اينشتين

ـ دانشگاه پرينستن امريكا : تحقيق بر روي نظريه بي نهايت بودن ذرات به عنوان تنها دستيار ايراني پروفسور اينشتين

ـ مركز تحقيقات سرن سوييس : تحقيق بر روي نظريه بي نهايت بودن ذرات

◄مشاغل و خدمات 

ـ تعيين نقشه راه ها در كشور لبنان ، 1299 ش

ـ مهندس راه و ساختمان در اداره راه سوريه ، اجراي پروژه بهسازي و راهسازي در شركت مقاطعه كاري فرانسوي 1302 ش

ـ استخدام به عنوان مهندس راه و ساختمان در اداره راه لبنان ، 1302 ش

ـ شناسايي و كار در معادن ذغال سنگ ناحيه سار فرانسه ، 1304 ش

ـ كار به عنوان مهندس برق در راه آهن برقي دولتي فرانسه ، پاريس ، 1304 ش

ـ راه اندازي اولين آسياب آبي توليد برق در كشور 1305 ش

ـ تشكيل گروه موسيقي كلاسيك به نام سن سباستين در پاريس ، 1306 ش

ـ آغاز واژه گزيني و برابر سازي علمي ، 1306 ش

ـ ايجاد اولين كارگاه هاي تجربي در علوم كاربردي در ايران 1306 ش

ـ استخدام به عنوان مهندسين راه در وزارت طريق و شوارع عامه ، 1307 – 1306 ش، 1928 – 1927 ميلادي

ـ نقشه برداري و ترسيم اولين نقشه راه ساحلي سراسري بنادر خليج فارس ، 1307-1306 ش

ـ تاسيس اولين مدرسه مهندسي وزارت راه و تدريس در آن ، 1307 ش

ـ تاسيس دارالمعلمين عالي و تدريس در آن ، 1307 ش

ـ ايجاد اولين آزمايشگاه علوم پايه در كشور ، 1307 ش

ـ ساخت اولين راديو در كشور ، 1307 ش

ـ تاسيس دانشسراي عالي و تدريس فيزيك و مكانيك در آن ، 1308 ش

ـ ساخت و راه اندازي اولين آنتن فرستنده در كشور ، 1309 ش

ـ ايجاد اولين ايستگاه هواشناسي كشور ، 1310 ش

ـ نصب و راه اندازي اولين دستگاه راديولوژي در ايران ، براي برادرشان ، آقاي دكتر محمد حسابي . اولين راديولوژيست ايران ، 1310 ش

ـ صاحب كرسي و استاد فيزيك از 1310 ش، تا پايان عمر

ـ تعيين ساعت ايران . 1311 ش

ـ رئيس انجمن فيزيك ايران در بدو تاسيس ، 1311 ش

ـ نقشه برداري ، محاسبات و احداث راه تهران ـ شمشك به منظور بهره برداري از معادن ذغال سنگ ، 1312 ش

- تاسيس اولين بيمارستان خصوصي در ايران : بيمارستان گوهرشاد ، با همكاري برادرشان دكتر محمد حسابي ، 1312 ش

ـ پايه گذاري تدريس علوم به زبان فارسي و تدوين كتب علمي به زبان فارسي ، 1312 ش

ـ طرح تاسيس دانشگاه تهران و تدوين اساسنامه آن ، 1313 ش

ـ تاسيس دانشكده فني در 1313 ش و رياست و تدريس در آن دانشكده

ـ شركت در تاسيس فرهنگستان ايران ، 1314 ش

ـ شركت در كنفرانس علمي بين المللي آكسفورد ، 1315 ش

ـ تاسيس دانشكده علوم ، 1321 ش و رياست آن دانشكده از 1327 – 1321 و از 1336 – 1330 ش و تدريس در آن از بدو تاسيس تا پايان عمر ، 1371 ش

ـ پايه گذاري و عضويت افتخاري در شوراي عالي معارف ، 1321 ش

ـ تاسيس مركز عدسي سازي اپتيك كاربردي در دانشكده علوم دانشگاه تهران ، 1323 ش

ـ تاسيس اولين رصدخانه نوين در ايران ، 1324 ش

ـ مطالعه علمي در دانشگاه هاي پرينستن و شيكاگو و انتشار دو مقاله علمي در آمريكا و انگليس ، 1328 – 1325 ش

ـ تهيه صورت جلسات و خلاصه مذاكرات آكادمي ملي علوم ، 1326 ش

ـ عضويت هيئت تحقيقاتي در انستيتوي تحقيقات هسته اي شيكاگو ، 1327 ش

ـ راه اندازي اولين مركز زلزله شناسي كشور ، 1328 ش

ـ تاسيس بخش آكوستيك در دانشكده علوم و اندازه گيري فواصل و تنظيم گام ها و مطالعات علمي روي نت هاي موسيقي ايراني ، 1325 ش

- عضو هيئت تحقيقاتي در انستيتوي تحقيقات هسته اي شيكاگو ، 1327 ش

ـ نماينده مرد تهران در مجلس سنا . از 1340 – 1328 ش

ـ ماموريت خلع يد از شركت نفت انگليس در دولت دكتر مصدق ، 1330ش

ـ اولين رئيس هيئت مديريه و مدير عامل شركت ملي نفت ايران در دولت دكتر مصدق ، 1330 ش

ـ وزير فرهنگ در دولت دكتر مصدق ، 1331 – 1330 ش

ـ پايه گذاري و برنامه ريزي آموزشي نوين ابتدايي و دبيرستاني ، 1330 ش

- پايه گذاري مدارس عشايري و تاسيس اولين مدرسه عشايري در ايران ، 1330 ش

ـ پايه گذاري مدارس عشايري و تاسيس اولين مدرسه عشايري در ايران ، 1330 ش

ـ تاسيس و رياست موسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران ، 1344 – 1330 ش

ـ پايه گذاري مركز تحقيقات اتمي دانشگاه تهران ، 1330 ش

ـ مخالفت با طرح قرار داد ننگين كنسرسيوم در مجلس ، 1333 ش

ـ تدوين اساسنامه و تاسيس موسسه ملي استاندارد ايران ، 1333 ش

ـ تاسيس مركز مدرن تعقيب ماهواره ها در شيراز ، 1335 ش

ـ پايه گذاري مركز مخابرات اسدآباد همدان ، 1338 ش

ـ مخالفت با قرارداد عضويت دولت ايران در سنتو در مجلس ، 1339 ش

- مخالفت با طرح قانون ننگين كاپيتولاسيون و كنسرسيوم در مجلس و كناره گيري از مجلس به دنبال مخالفت هاي سياسي ، 1340 ش

ـ اولين نماينده دائم ايران ، در سازمان بين المللي فضا ـ سازمان ملل متحد ، 1347 – 1341 ش

ـ تاسيس و رياست انجمن ژئوفيزيك ايران ، 1345 ش

ـ راه اندازي اولين ليزر ايران ، 1345 ش

ـ خريدن زمين در كره مريخ ، 1346 ش

ـ تاسيس و راه اندازي رآكتور اتمي دانشگاه تهران و ايجاد سازمان انرژي اتمي ايران ، 1349 ش

ـ تاسيس انجمن موسيقي ايران و مركز پژوهش هاي موسيقي

ـ تدوين آيين نامه كارخانجات نساجي كشور و رساله چگونگي حمايت دولت در رشد اين صنعت

ـ تدوين آيين نامه ، تاسيس ، نصب و راه اندازي كارخانجات دخانيات ايران

ـ بنيان گذاري واحد پژوهشي صنعتي فياوري خان و مان ، 1359 ش

ـ استفاده از انرژي خورشيدي در ايران ، 1360ش

ـ تاسيس و رياست كميته پژوهشي فضاي ايران ، 1360ش

ـ تاسيس واحد تحقيقاتي صنعتي سغدائي ، 1362 ش

- رياست گروه ممالك جهان سوم در كنفرانس بين المللي فضا

ـ استاد با سه نسل كار و تلاش خستگي ناپذير به ترتيب هفت نسل استاد و دانشجو پرداختند كه بسياري از آن ها اكنون از اساتيد بنام دانشگاه هاي ايران و پيشرفته ترين مراكز علمي جهان هستند .

◄محل هاي كار در ايران 

ـو زارت طرق و شوارع عامه

ـ دارالمعلمين عالي

ـ دانشسراي عالي

ـ شركت ملي نفت ايران

ـ مجلس سنا

ـ وزارت فرهنگ

ـ فرهنگستان ايران

ـ دانشگاه تهران

► 

◄اولين كار ساختماني استاد 

ساختمان اصلي دانشكده فني دانشگاه تهران ( فاز اول )

◄آخرين كار ساختماني استاد در ايران 

ساخت پناهگاه بزرگ جنگي ، ضد حملات موشكي و بمباران هوايي ، براي محله چهارراه حسابي

 ◄عضويت ها 

 عضو پيوسته شوراي عالي فرهنگ ، از 1321 – 1315 ش و از 1346 – 1325 ش

ـ عضو انجمن اصطلاحات علمي ، 1321 ش

ـ عضو شوراي عالي فرهنگ از 1331 ش

ـ عضو كنفرانس علمي دانشگاه پرينستن ، 1325 ش

ـ عضو هيئت تاليف و ترجمه ، 1328ش

- عضو كنگره اتمي مسكو ، 1334 – 1333 ش و بازديد از مراكز اتمي روسيه ، 1334 ش

- عضو كنفرانس علمي و بازديد از موسسات تحقيقاتي كشور فرانسه ، 1335 ـ 1334 ش

- عضو اولين كنفرانس اتمي فرانسه ، 1337 ش

ـ عضو كنفرانس اتمي ژنو ، 1347 – 1337 ش

ـ عضو عضو دائمي كميته علمي فضا ، 1347 – 1341 ش

ـ عضو كنفرانس بين المللي فضا ، 1337 ش

ـ عضو انجمن فيزيك اروپا از 1341 ش

ـ عضو انجمن فيزيك امريكا از 1341 ش

ـ عضو انجمن فيزيك فرانسه از 1337 ش

- عضو آكادمي علوم نيويورك از 1334 ش

ـ عضو كميته ملي ايران از 1336 ش

- عضو كميته كنفرانس علمي و فني فضا در نيويورك به نمايندگي دانشگاه تهران ، 1346 ش

ـ عضو كنفرانس علمي و فني فضا در وين ، 1347 – 1344 ش

ـ عضو انجمن فرهنگ ايران باستان

ـ عضو پيوسته فرهنگستان زبان ايران از سال 1314 ش

- عضو كنفرانس بزرگداشت علماي جهان در شيكاگو

ـ عضو هيئت امناي انجمن آثار و مفاخر فرهنگي ، با تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي ، 1370 ش

ـ عضو هيئت امناي مركز تحقيقات بنيادي ، تريست ايتاليا ، به پيشنهاد پروفسور عبدالسلام

ـ عضور شوراي دانشگاه بين المللي اتم

ـ عضو كنگره رياضي دانان اسلو ، 1315 ش

ـ عضو كميته علمي و فني فضا ، نيويورك ، 1346 ش

ـ عضو كنفرانس علمي بين المللي اكسفورد ، 1315 ش

◄مراسم و كنفرانس هاي بين المللي 

 ـ شركت در كنفرانس علمي بين المللي فيزيك دانشگاه كمبريج ، 1325 ش

- شركت در بزرگداشت سيصدمين سال تولد نيوتن ، به دعوت انجمن پادشاهي انگلستان ، 1326 ش

ـ شركت در مراسم افتتاح رآكتور اتمي هندوستان 1339 – 1338 ش

ـ شركت در كنفرانس اتمي وين ، 1345 ش

ـ شركت در كنفرانس بين المللي فيزيك ذرات اصلي ، 1325 ش

 ◄بزرگداشت و يادمان ها 

 ـ كنگره 60 ساله فيزيك ايران ، 1366 ش

ـ بزرگداشت پروفسور حسابي ، پدر علم فيزيك ايران

ـ نامگذاري تالار استاد دكتر حسابي در سازمان انرژي اتمي با شركت پروفسور عبدالسلام ، به پاس بنيان گذاري علم هسته اي و تاسيس رآكتور اتمي در ايران ، به وسيله پروفسور حسابي ، 1367 ش

ـ چهارراه و خيابان حسابي در تجريش ، توسط شوراي نامگذاري ، 1320 ش

ـ خيابان حسابي در اراك ، توسط شوراي نامگذاري ، به ابتكار جناب آقاي دكتر قريب ، 1340 ش

ـ مدارس مختلف در استان هاي كشور ، به نام پروفسور حسابي ، به پاس خدمات فرهنگي استاد ، از 1320 ش

ـ كتابخانه پروفسور حسابي ، به ابتكار شهرداري تهران ، به پاس خدمات استاد ، در منطقه 17 ، 1371 ش

- اعطاي جايزه حسابي ، به بهترين پژوهش گر كشور ، در علم فيزيك ، از 1362ش

- بلوار استاد حسابي در شهر مقدس مشهد 1378 ش

ـ بلوار دكتر حسابي در شيراز 1379 ش

- خيابان دكتر حسابي در دماوند 1366 ش

- بلوار پروفسور حسابي در كرج 1374 ش

- خيابان دكتر حسابي در رشت ، 1377 ش

ـ بلوار دكتر حسابي در شاهين شهر 1376 ش

- ساختمان دكتر حسابي در دانشگاه اراك 1376 ش

- سالن آزمايشگاه دكتر حسابي در دانشگاه آزاد اراك 1376 ش

ـ نامگذاري تعدادي از شعبات بانك ها به نام پروفسور حسابي

ـ نامگذاري مجتمع آموزشي در بافق يزد .

◄آثار استاد 

رساله ها

ـ رساله دكتراي فيزيك باعنوان حساسيت سلول هاي فتوالكتريك

رساله راه ما ، به زبان هاي فرانسه و انگليسي ، 1314 ش و به زبان فارسي ، تهران ، 1371 ش

ـ رساله تفسير امواج دوبروي

ـ رساله درباره ماهيت ماده ، دانشگاه تهران ، به زبان انگليسي ، 1325 ش

- رساله ذرات پيوسته ، كه در آكادمي علوم نيويورك و در دانشگاه تهران ، به زبان هاي انگليسي و فارسي ، 1325 ش ، منتشر شد .

ـ رساله مدل ذره بي نهايت گسترده در نشريه فيزيك فرانسه ، 1336 ش

ـ رساله فيزيك جديد و فلسفه ايران باستان به زبان انگليسي و نشر آن به زبان فارسي در مجله فرهنگ ايران باستان ، مهر 1343 ش

- رساله توانايي زبان فارسي ، تهران ، در مجله ايران باستان مهر ، 1350ش

ـ رساله نظريه ذرات بي نهايت گسترده ، به زبان انگليسي چاپ دانشگاه تهران ، 1356 ش

- رساله راه بهبودي ، تهران ، آماده چاپ